و ديگر از عمارات رواق مطهّر دار السّياده است ، كه در سمت الرأس واقع و به ايوان طلاى نادرى متصل [ است ] و بناى آن از گوهرشاد و مرحوم مشير الدوله حاجى ميرزا حسين خان صدر اعظم آن را آيينه‌كارى نموده است . و دار السّعاده ، كه در سمت قدم مبارك واقع [ است ] و به ايوان طلاى ناصرى متّصل و از آثار مرحوم آصف الدوله است . و دار الحفاظ ، كه محاذى روى مبارك امام واقع [ شده ] و از آثار گوهرشاد و آينه‌كارى آن از مرحوم حسام السلطنه است . و توحيدخانه ، كه در پشت سر مبارك واقع است و بر بالاى درى كه از آن‌جا به حرم مطهر مىرود ، كتيبه [ اى ] طولانى از آثار مرحوم ميرزا محمد خان سپهسالار اعظم است ؛ كه خطوط آن از الماس مرصّع است . و ديگر گنبد اللّه وردى خانى ، كه خان مزبور در عهد صفويّه ساخته و كاشى معرّق اعلى دارد و ما بين « توحيدخانه » و « دار السعاده » است . و كتابخانهء حضرت هم كه شامل كتاب‌هاى عمده و گران‌بها و در اين عصر بىمانند است ، در جنب آن واقع است . و ديگر « كشيك‌خانه » و « گنبد اوپك ميرزا » و « خزانهء مبارك » و « قهوه‌خانه » كه ما بين « دار الحفاظ » و « دار السعاده » است . در اين عمارات مباركات ، ازارهء سنگ منبّت مذّهب كه نهايت امتياز [ را ] دارد ، مشاهده مىشود ؛ و همچنين كتيبه‌هاى خوش به خط على رضاى عباسى و غيره ، در چند موضع از صحن و رواق مطهّر به يادگار است . « 1 » مدارس و خانات بسيار در مشهد مقدس از عهد صفويه و بعد از آن باقى است . بقعه [ اى ] با گنبد قديم ديده شد . به تفحّص رفتم . قبرى در مقصوره مشاهده كردم ، كه مىگويند قبر پير پالان‌دوز « 2 » است . صفحهء سنگى بالاى درب بقعه نصب است ، كه در

--> ( 1 ) . اين مجموعه آرامگاهى كه متعلق به قرن چهارم هجرى قمرى تا عصر حاضر است ، به شماره 140 در تاريخ 15 دىماه 1310 ه . ش . در فهرست آثار ملى ايران ثبت شده است . ( 2 ) . آرامگاه پير پالان‌دوز در قسمت شمال شرقى مجموعه آرامگاهى معروف به آستان قدس رضوى قرار دارد و شامل بنايى چهارگوش با گنبدى بر فراز آن و ايوانى آجرى در مقابل است . در داخل آرامگاه ، شاه نشينى است كه در بالاى آن ، يزدى بندىهايى اجرا شده كه در اصل داراى نقاشى بوده و به داخل مقبره جلوه خاصى بخشيده است . بدنه‌هاى بنا از دوران صفويه تزئينات نقاشى داشته كه بر اثر گذشت زمان از